1
00:00:01,080 --> 00:00:06,480
Hey Lieven. Hey Marieke. We zijn hier in het 
trappenhuis van jouw woongroep in Den Bosch

2
00:00:06,480 --> 00:00:10,000
Ja, klopt. Jij wilde jouw zolder laten zien.

3
00:00:10,000 --> 00:00:12,000
Ja. Kom maar mee.

4
00:00:16,696 --> 00:00:17,750
Wow.

5
00:00:19,790 --> 00:00:20,611
Vet.

6
00:00:21,840 --> 00:00:30,000
Pas op je hoofd. Ja. Heel veel bruine balken en vooral 
heel veel... Spullen! Troep. Oh my god

7
00:00:30,000 --> 00:00:36,285
Ja, je zou het troep kunnen noemen. Ramen, deuren, dozen, isolatiemateriaal.

8
00:00:36,576 --> 00:00:42,010
Dakpannen. Oh, ja. Hier allemaal campingspullen. Sportspullen,

9
00:00:42,010 --> 00:00:46,260
koelbox. Het is ook nog niet zo anders 
dan de meeste andere zolders, behalve dan dat

10
00:00:46,260 --> 00:00:51,900
het heel groot is. Ja, en het is van heel veel 
verschillende mensen want we wonen hier in

11
00:00:51,900 --> 00:00:56,160
een gebouw met ongeveer 40 mensen samen en 
we hebben dus ook een gezamenlijke zolder.

12
00:00:58,020 --> 00:01:06,480
In Amersfoort staat een depot tjokvol kunst 
en objecten. Spullen die belangrijk zijn voor

13
00:01:06,480 --> 00:01:13,380
Nederland. Heel veel schilderijen en 
sculpturen maar ook lampen, wandtapijten,

14
00:01:13,380 --> 00:01:20,820
een bank van Gispen, een broek van Fong Leng... 
Net een distributiecentrum. De werken komen

15
00:01:20,820 --> 00:01:29,880
en gaan. We zijn in de Rijksdienst voor 
het Cultureel Erfgoed. in de podcast Wie

16
00:01:29,880 --> 00:01:37,440
Wat Bewaart nemen we je mee het depot in en 
reizen de kunstwerken achterna die in- en uitgaan.

17
00:01:40,380 --> 00:01:46,620
Aflevering 3. Wij zijn Lieven en Marieke van Horens
en we maken deze podcast in samenwerking met de

18
00:01:46,620 --> 00:01:52,560
Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Gevonden 
voorwerp. Deze aflevering, die begint dus op de

19
00:01:52,560 --> 00:01:58,200
zolder van mijn huis en misschien herken je dat 
wel, dat je spullen op zolder legt en dat je ze

20
00:01:58,200 --> 00:02:04,200
dan vergeet, en dat je het dan pas ben jaren later 
tegenkomt. zo lagen er ook spullen opgeborgen

21
00:02:04,200 --> 00:02:10,620
op de zolder van de Ridderzaal. Dat is die grote zaal waar de koning 
altijd de troonrede houdt op Prinsjesdag. Op

22
00:02:10,620 --> 00:02:16,800
die zolder lag een lamp die Jan Eisenloeffel in 1938 
heeft ontworpen. En die lamp, die waren we dus een

23
00:02:16,800 --> 00:02:22,680
een tijdje kwijt. Ja, precies. Hij lag op zolder van 
de Ridderzaal, nog van de vorige verbouwing, dus dat

24
00:02:22,680 --> 00:02:28,020
was in de jaren '80, hadden ze hem daar neergelegd 
en nu gingen ze dus weer verbouwen voor de huidige

25
00:02:28,020 --> 00:02:33,420
verbouwing van de Tweede Kamer en toen vonden ze 
dus die lamp. Wat raar is, want het is zo groot, je

26
00:02:33,420 --> 00:02:38,880
kan er bijna niet omheen. Deze lamp, die zit in de 
collectie van de Rijksdienst voor het Cultureel

27
00:02:38,880 --> 00:02:47,100
Erfgoed en conservator Sylvia van Schaik vertelt hoe het is om zoiets terug te vinden. Het is absoluut

28
00:02:47,100 --> 00:02:53,520
waar dat er een schat lag daar, ja. Verborgen op 
die stoffige zolder. Het was natuurlijk ook niet

29
00:02:53,520 --> 00:03:00,660
zomaar een zolderkamertje. Nee, het is een enorme zaal, ja, die zolderkamer is echt behoorlijk, en

30
00:03:00,660 --> 00:03:06,300
er stonden ook tronen uit de Ridderzaal 
en rekjes, houten rekjes die normaal dan

31
00:03:06,300 --> 00:03:12,000
om zo'n troon heen staan, en ze hebben heel 
veel dingen ook dubbel of in reserve of, ja

32
00:03:12,000 --> 00:03:18,420
dus dat staat allemaal kriskras door elkaar. Het 
is een soort schatkamer, zo'n zolder, dan ineens.

33
00:03:18,420 --> 00:03:24,300
Beetje stoffig. En Lieven, jij hebt deze lamp al 
gezien, kan je hem eens omschrijven? Ja, hoe moet je

34
00:03:24,300 --> 00:03:29,760
het voorstellen? Een beetje als een lamp die je in de 
kroeg boven een biljart kan zien hangen. Dus

35
00:03:29,760 --> 00:03:36,780
heel groot en van koper en hij hangt aan vier 
ijzeren kettingen uit het plafond naar beneden.

36
00:03:37,881 --> 00:03:41,403
Het is echt een enorme lamp, hoe kan zoiets verdwijnen?

37
00:03:41,735 --> 00:03:48,808
Er zijn heel veel meubelen rondom het Binnenhof 
en ook zo'n pand als de Hoge Raad die daar

38
00:03:48,808 --> 00:03:56,040
natuurlijk vlakbij gelegen was, zijn inderdaad 
daar op de zolder gewoon opgeborgen en als

39
00:03:56,040 --> 00:04:01,980
wij dat dan niet weten,  dan is hij gewoon 
op dat moment, wel ingeschreven, maar op dat

40
00:04:01,980 --> 00:04:05,880
moment vermist. En hij is daar echt tientallen 
jaren, is hij daar gewoon geweest

41
00:04:05,880 --> 00:04:12,240
samen nog met Gispenlampen. En hoe was dat ,om zo'n bijzondere lamp weer terug te vinden? Alles wat je

42
00:04:12,240 --> 00:04:18,480
terug vindt is natuurlijk fantastisch, dus het 
is het is wel ook even schrikken, zeg maar, waar je

43
00:04:18,480 --> 00:04:23,580
dan terecht komt en dat je denkt van: jeetje, 
heeft dat al die jaren daar in die omstandigheden

44
00:04:23,580 --> 00:04:34,020
gestaan? Nee, het was echt smerig. Echt een enorme 
stoflaag erop en duiven die er hebben

45
00:04:34,020 --> 00:04:39,240
gezeten. En dan is het ook wel weer heel bijzonder 
dat je toch weer, dat dat nog in zulke zo'n goeie

46
00:04:39,240 --> 00:04:46,080
conditie eruit komt van zolder, en dat 
je hem dan toch weer helemaal pico bello in orde

47
00:04:46,080 --> 00:04:52,260
kan maken, want zeker met gebruiksvoorwerpen kun 
je eigenlijk altijd wel alles weer restaureren.

48
00:04:52,260 --> 00:04:58,620
Jan Eisenloeffel ontwierp deze lamp speciaal 
voor de Hoge Raad. En er is nog zo'n lamp, althans,

49
00:04:58,620 --> 00:05:05,220
ze zijn bijna identiek, en die lamp, die hangt 
in Amsterdam. Namelijk in Museum Het Schip, Ja,

50
00:05:05,220 --> 00:05:11,820
die andere lamp, die die ken ik al, want in 2017 
was ik stembureaulid in Museum Het Schip. Dat is

51
00:05:11,820 --> 00:05:16,980
een museum wat draait om de Amsterdamse School 
in Amsterdam-West en toen heb ik dus een hele

52
00:05:16,980 --> 00:05:24,540
avond stemmen lopen tellen onder die lamp. De 
tweelinglamp. Ja, dat is hem. Ja. Dus het is heel

53
00:05:24,540 --> 00:05:30,000
mooi dat ze ook herenigd worden, hè? Twee lampen 
die ook echt bij elkaar horen of in ieder geval

54
00:05:30,000 --> 00:05:35,520
in hetzelfde pand hebben gehangen en nu ook in 
Museum Het Schip samen een plekje krijgen, dus

55
00:05:35,520 --> 00:05:41,280
dat vind ik wel heel fijn, dat het op die 
manier gaat. Ja. Maar voordat deze lamp naar Museum

56
00:05:41,280 --> 00:05:46,080
Het Schip gaat wordt hij eerst opgehaald in Den 
Haag en gaat hij naar het depot in Amersfoort voor

57
00:05:46,080 --> 00:05:50,880
restauratie en een flinke schoonmaakbeurt. 
Ja en ik mocht dus mee met het transport.

58
00:05:54,752 --> 00:05:56,202
Onderweg.

59
00:05:56,493 --> 00:06:01,740
Ja, je denkt misschien: verhuizen, saai. Maar omdat het zo'n waardevol en ook

60
00:06:01,740 --> 00:06:03,840
een beetje stoffig object is gaat het er net iets

61
00:06:03,840 --> 00:06:08,040
anders aan toe dan toen ik laatst mijn 
spullen in een verhuisbusje gooide. Het

62
00:06:08,040 --> 00:06:12,840
gaat sowieso in een geacclimatiseerde,
maar ook geanonimiseerde vrachtwagen.

63
00:06:14,522 --> 00:06:17,499
De meneer van de podcast staat al naast me. Hij staat hier, staat-ie.

64
00:06:17,499 --> 00:06:25,320
En de chauffeurs die je hoorde, dat zijn Rob en Henk. 
Ja, dat klopt. Let's Go! Dan gaan we rollen. En die reden het

65
00:06:25,320 --> 00:06:30,180
dus van een tijdelijke opslagplek in Den Haag 
naar het depot in Amersfoort en ik reed achter ze aan.

66
00:06:36,106 --> 00:06:39,306
Goedenmiddag. Hoi, ik heb een afspraak met Hans Waalewijn.

67
00:06:40,180 --> 00:06:43,119
Ja, ik ga u binnenlaten, klein ogenblikje. Oké, dank u.

68
00:06:43,680 --> 00:06:48,720
Hans Waalewijn is verantwoordelijk voor transport bij de RCE en hij laat me zien waar de spullen het

69
00:06:48,720 --> 00:06:55,680
depot binnenkomen. De vrachtwagen is bijna 
binnen. Hier zijn de loading docks. Het lijkt

70
00:06:55,680 --> 00:07:01,680
eigenlijk op een vliegdek, een vlieghangar. 
Ja, precies. Daar zijn de quarantaineruimtes.

71
00:07:02,760 --> 00:07:09,960
Als we dit soort spullen binnenkrijgen 
van stoffige zolders kan er wel eens

72
00:07:09,960 --> 00:07:18,600
een schimmeltje of een houtwormpje in zitten en 
dan worden ze hier in een laagzuurstofruimte

73
00:07:18,600 --> 00:07:23,100
gezet. Ik las vanochtend nog dat het zelfs
dodelijk is als je daar nu naar binnen

74
00:07:23,100 --> 00:07:29,400
gaat. Voor mensen?  Voor mensen. Oké. Dus dat gaan we niet doen. Dat gaan we niet doen. We zijn het nog niet zat.

75
00:07:32,520 --> 00:07:39,780
Nou, kijken of de pas werkt. De pas werkt en het luik 
gaat open. Kijk, wie zien we daar?

76
00:07:39,780 --> 00:07:45,389
Hey, goedendag. Goedendag, welkom. Hey, Hans. Hallo.

77
00:07:45,900 --> 00:07:50,460
Ja, wat zien we? We zien vooral veel, 
inderdaad, letterlijk verhuidozen

78
00:07:50,460 --> 00:07:57,180
letterlijk verhuisdozen, dat staat er ook op:
verhuisbox. U hoorde de art handlers al

79
00:07:57,180 --> 00:08:06,060
spreken. Dat zijn art handlers. Ja, zeker. Dat zijn geen verhuizers, dat zijn de art handlers. Die lopen vaak met Van

80
00:08:06,060 --> 00:08:10,320
Goghs en Rembrandts en vandaag lopen ze 
met beschimmelde dozen. Het is maandag.

81
00:08:21,900 --> 00:08:26,820
Ja, en zo rolt hij letterlijk het depot 
van de Rijksdienst dus in. En daar zag ik

82
00:08:26,820 --> 00:08:32,220
de lamp dus voor het eerst, maar toen lag 
die wel in stukken. Oei. In het restauratieatelier

83
00:08:32,220 --> 00:08:41,040
neem ik aan. In het restauratieatelier, en daar sprak ik Julia Leung, metaalrestaurator, en ik vroeg haar hoe zij de lamp voor het eerst aantrof.

84
00:08:44,473 --> 00:08:45,880
De Restauratie.

85
00:08:46,513 --> 00:08:55,440
Nou ja, hij lag toen op een soort kussentje, hier op 
een pallet. Stoffig, stoffig en vies. Ik heb het

86
00:08:55,440 --> 00:09:01,440
nu gestofzuigd, eerst, dat je bijvoorbeeld ook loszittende zandkorreltjes, die kunnen weer een kras

87
00:09:01,440 --> 00:09:08,160
maken op je oppervlak, dus die stofzuig ik eraf, en 
hier heb ik eigenlijk al een deel verwijderd

88
00:09:08,160 --> 00:09:16,440
van dat doffe laagje. Je ziet hier allemaal 
een kleine ingeponste streepjes. Die zie

89
00:09:16,440 --> 00:09:22,680
je opeens veel beter. Ja, dat is het leuke van, als je 
iets schoonmaakt, dan zie je opeens... Het kan al heel

90
00:09:22,680 --> 00:09:27,960
veel schelen als je er alleen maar met water 
en zeep zelfs soms dingen schoonmaakt. Ja, het

91
00:09:27,960 --> 00:09:33,780
is een beetje uitzoeken wat het vuil verwijdert 
maar niet het object beschadigt. Dat is precies

92
00:09:33,780 --> 00:09:41,160
wat je wil dus je hebt hele fijne staalwol, 
zoals hier, en het lijkt op bijna watten, maar dat

93
00:09:41,160 --> 00:09:47,520
is dus toch te hard voor koper. En hoe 
is het om zo'n waardevol object in je handen te

94
00:09:47,520 --> 00:09:52,560
hebben? Ja, daar denk ik niet echt over na, hoor, 
hoeveel iets waard is. Meestal, dat probeer ik niet.

95
00:09:53,400 --> 00:09:57,060
Je moet gewoon meteen weer vergeten en gewoon 
doen want je moet doen. De restaurator

96
00:09:57,060 --> 00:10:01,320
denkt eigenlijk vooral aan het behoud van het 
object, en hoe dat optimaal kan gebeuren, dus als

97
00:10:01,320 --> 00:10:05,820
je dit bijvoorbeeld helemaal weer schoon gaat 
maken, dat kan je wel doen maar als je het over

98
00:10:05,820 --> 00:10:09,540
20 jaar nog een keer doet, en nog een keer, en nog een keer, blijft er steeds minder van het object over

99
00:10:09,540 --> 00:10:13,920
omdat je steeds een klein bovenlaagje weg haalt.
En je hebt de lamp helemaal uit elkaar gehaald

100
00:10:13,920 --> 00:10:19,920
en ik zie hier allemaal tekeningen en cijfers en 
alle onderdelen heel systematisch uitgestald. Ja, ik

101
00:10:19,920 --> 00:10:24,240
heb een heel diagram getekend, soms iets teveel 
informatie waarschijnlijk opgeschreven, maar ja,

102
00:10:24,240 --> 00:10:29,820
je moet gewoon met zo'n lamp zoals dit, je moet 
het gewoon organiseren, anders dan gaat het

103
00:10:29,820 --> 00:10:34,740
mis en dan raak je dingen kwijt en soms
ben je ook door schade en schande wijs, dan denk

104
00:10:34,740 --> 00:10:39,780
je: oh, ik heb alles goed gedaan, en dan vergeet je toch nog iets sufs. We hebben ook wel eens dat we iets

105
00:10:39,780 --> 00:10:45,240
uit elkaar halen en dan aan de schades moeten  terugzoeken waar het nou heeft gezeten. Hier

106
00:10:45,240 --> 00:10:50,400
zat een butsje, dus dit hoort hier, en dat wil je 
gewoon niet. Zeker niet als het van iemand anders

107
00:10:50,400 --> 00:10:56,880
is. Omdat er wel eens een schroefje ontbreekt kan er voor Julia en haar collega's op elke zolder en in elke

108
00:10:56,880 --> 00:11:01,980
garage een schat liggen. Als er iets, een 
lading schroeven, oude schroeven op Marktplaats

109
00:11:01,980 --> 00:11:07,620
komt dan kopen we dat, en dat kan altijd van pas 
komen, zeg maar, omdat we heel veel historische, ook

110
00:11:07,620 --> 00:11:13,380
lampen behandelen. Ja, er zit eigenlijk heel vaak 
geen metrische schroefdraad, wordt daar gebruikt

111
00:11:13,380 --> 00:11:20,700
en, ja, het kan heel vaak zijn dat je net iets mist 
of dat er iets kapot gaat tijdens de demontage,

112
00:11:20,700 --> 00:11:25,680
kan ook gebeuren. Aan de ene kant moet je wel 
heel veel dan bewaren maar aan de andere kant dus

113
00:11:25,680 --> 00:11:30,480
dan komt het wel altijd zo weer een keer van pas. 
Op zo'n stoffige zolder verliest de lamp misschien

114
00:11:30,480 --> 00:11:38,340
zijn glans, maar het blijft een heel waardevol object. Ja, want het wordt immers straks een museumstuk. Ja, en nu

115
00:11:38,340 --> 00:11:43,980
is het eigenlijk de vraag welke gebruiksporen 
bij de lamp zijn gaan  horen. Ja, want Museum Het Schip

116
00:11:43,980 --> 00:11:49,140
heeft dus ook allemaal ideeën over hoe dat werk
tentoon gesteld moet worden. Het gaat eigenlijk

117
00:11:49,140 --> 00:11:56,160
van gebruiksobject in de Hoge Raad naar kunstwerk 
in een museum. Dit is Alice Roegholt, de oprichter van

118
00:11:56,160 --> 00:12:01,260
Museum Het Schip. Het wordt allemaal een beetje 
stoffig en doffig en soms is er ook bijvoorbeeld

119
00:12:01,260 --> 00:12:05,940
verfspatten opgekomen van de schilder die eens 
een keer een plafonnetje heeft gedaan en, nou ja,

120
00:12:05,940 --> 00:12:13,860
zo'n lamp maakt een hoop mee, maar je kan hem, je 
kan koper oppoetsen tot je een ons weegt en dan

121
00:12:13,860 --> 00:12:19,680
gaat het helemaal glimmen, maar je kan ook denken 
van: nou, die lamp is oud, en die mag ook wel een

122
00:12:19,680 --> 00:12:25,860
beetje oud aanvoelen, visueel. We staan tenslotte 
niet in een lampenzaak om een nieuwe lamp

123
00:12:25,860 --> 00:12:31,920
te kopen. En dat zijn beslissingen, die kunnen 
restauratoren in een team met de RCE goed maken.

124
00:12:31,920 --> 00:12:37,620
Het is echt een samenspel van alle onderdelen, want 
dan heb je dus je lamp mooi de koper gepoetst

125
00:12:37,620 --> 00:12:41,940
maar dan zie je nog wel hier een butsje en 
daar een butsje en dan is die verflaag wel geel en

126
00:12:41,940 --> 00:12:48,300
je moet het een beetje, dat in perspectief 
houden. Maar ja, dan, op een gegeven moment moet je

127
00:12:48,300 --> 00:12:53,340
ook een beslissing nemen, want anders dan laat je 
iets maar liggen ja, van: nou, we weten het niet

128
00:12:53,340 --> 00:12:59,220
dan doen we er maar niks mee en dan ligt het weer 
20 jaar te stoffen op een zolder. Ja, dus dat is ook een

129
00:12:59,220 --> 00:13:03,900
afweging die je moet maken. Wil je dat, of wat wil je eigenlijk? Hoe en wat te restaureren is

130
00:13:03,900 --> 00:13:10,200
dus een constante dialoog tussen de RCE en de 
bruikleennemer. Kijk, je behandelt hem als

131
00:13:10,200 --> 00:13:16,740
kunstwerk, en dat kunstwerk kwam van de kunstenaar en dat wil je zo goed mogelijk overbrengen. En

132
00:13:16,740 --> 00:13:22,020
dat hij daarna gebruikt is en dat de schilder erop 
gemorst heeft, nou, dat zijn allemaal dingen die

133
00:13:22,020 --> 00:13:28,140
ook gebeurd zijn, vind ik voor hier niet zo'n
interessant verhaal. Als ik moet kiezen tussen

134
00:13:28,140 --> 00:13:35,400
de kunstenaar en het gebruiksverhaal, dus anders 
als je bijvoorbeeld een een museumhuis hebt waar

135
00:13:35,400 --> 00:13:41,880
bijvoorbeeld de hele boedel nog in zit en de 
eigenaar of de laatste bewoner is net overleden,

136
00:13:41,880 --> 00:13:48,660
dan kan je ervoor kiezen om het allemaal zo 
precies te houden, en dan zeg je: nou ja, als er een

137
00:13:48,660 --> 00:13:55,200
vlek op het tafellaken zit, die laat je erin, 
die ga je conserveren zelfs, hè? Ja, dat is helemaal mooi.

138
00:13:55,200 --> 00:14:03,240
En dan komen er bezoeers, en: oh ja, dat was een beetje iemand die zijn tafelkleed niet meer

139
00:14:03,240 --> 00:14:08,880
verschoonde. Nou, dat is dan onderdeel van je verhaal, Nou dat is heel legitiem, maar hier zou dat niet

140
00:14:08,880 --> 00:14:14,340
legitiem zijn want we zitten niet in de Hoger Raad, wij weten ook niet welk merk sigaren er gerookt

141
00:14:14,340 --> 00:14:21,060
is, dus dat gaan we ook allemaal niet nadoen enzo, 
hier zijn we er voor de kunstenaar. Dus dat is

142
00:14:21,060 --> 00:14:29,100
wat je over wil dragen. Je wil dus zien hoe 
de kunstenaar met zijn materiaal omging. De

143
00:14:29,100 --> 00:14:33,960
lamp, die zit weer in elkaar en het koper, het 
glas en de elektra zijn gerestaureerd, en de

144
00:14:33,960 --> 00:14:39,660
lamp is ingepakt. Hij kan weer op transport. Nice, dan pak ik het stokje weer over. Ik mocht bij Museum Het

145
00:14:39,660 --> 00:14:45,120
Schip zijn toen de lamp aankwam en opgehangen 
werd. Dus daar was ik, op een maandagochtend in

146
00:14:45,120 --> 00:14:51,720
mei en ondertussen is sprak ik ook Alice Roegholt, 
de directeur van het museum over Jan Eisenloeffel

147
00:14:51,720 --> 00:14:56,580
en de Amsterdamse School. Volgens mij zijn dat ze, of niet? Ziet er heel zwaarbeladen uit, die bus.

148
00:14:59,940 --> 00:15:07,020
In bruikleen. Hoe herken je nou dat iets Amsterdamse School is? Dat is best wel ingewikkeld en ook heel simpel.

149
00:15:07,020 --> 00:15:12,900
Het is ingewikkeld om uit te leggen maar als je het één keer ziet dan ga je ervan genieten en dan

150
00:15:12,900 --> 00:15:19,500
zie je het overal. En waarom het ingewikkeld is 
om uit te leggen, is omdat de stroming ontstond

151
00:15:19,500 --> 00:15:26,040
al doende, er was geen program, hè, bij sommige 
bewegingen in de architectuur of kunst zegt men:

152
00:15:26,040 --> 00:15:31,380
we zijn hier met een club vrienden en als we ons 
hier aan houden, dit zijn de regels, dan heet het zo.

153
00:15:31,380 --> 00:15:36,240
Maar dat gebeurde niet, mensen gingen gewoon 
mooie dingen doen en ze waren goed bevriend

154
00:15:36,240 --> 00:15:41,100
met elkaar en ze stimuleerden elkaar, namen dingen over van elkaar, citeerden elkaar

155
00:15:41,100 --> 00:15:49,080
in bouwvormen en grapjes, ook vooral veel 
grapjes, en in 1915 kwam er een congres van

156
00:15:49,080 --> 00:15:55,740
architecten en daar kwamen ze ook van 
buiten de stad enzo, en er was grote

157
00:15:55,740 --> 00:16:01,680
commotie wat er hier toch in Amsterdam aan 
het gebeuren was, dat de een of andere gek

158
00:16:01,680 --> 00:16:06,960
die verticaal ging metselen, dakpannen als gevelbekleding gebruikte, nou dat komt toch werkelijk

159
00:16:06,960 --> 00:16:10,800
niet, en toen stond er iemand op en die zei: 
nou dat noemen we dan maar Amsterdamse School.

160
00:16:12,938 --> 00:16:15,317
Ja, doe maar dicht hoor. Dicht? Oké.

161
00:16:16,440 --> 00:16:20,520
En als ik het goed begrepen heb gaat het bij 
de Amsterdamse School niet alleen over de

162
00:16:20,520 --> 00:16:26,100
buitenkant maar ook over de binnenkant. Ja, die 
verbinding tussen de buiten en de binnenkant

163
00:16:26,100 --> 00:16:34,380
die was sterk aanwezig omdat men vond dat 
het huis eigenlijk geborgenheid moest geven. De

164
00:16:34,380 --> 00:16:38,940
geborgenheid heeft niet alleen maar te maken met 
vier muren en een dak, maar ook dat het mooi is

165
00:16:38,940 --> 00:16:45,840
vormgegeven en daar kwam een hele nieuwe impuls 
omdat die nieuwe stijl kwam en allerlei kunstenaars

166
00:16:45,840 --> 00:16:51,240
die haakten ook aan, en op een gegeven moment was het gewoon zo: nou, ja, als je een buffetje hebt

167
00:16:51,240 --> 00:16:55,620
staan dan moet er ook een vaasje op, en: nou, wie 
gaat er dan een vaasje ontwerpen, en dan moeten

168
00:16:55,620 --> 00:17:00,960
we ook een lamp boven de tafel, wie gaat dat dat
weer doen, enzo. En zeker in het wat duurdere

169
00:17:00,960 --> 00:17:07,560
segment konden kunstenaars natuurlijk helemaal 
zich uitleven op vernieuwende producten die er

170
00:17:07,560 --> 00:17:13,380
vernieuwend uitzagen en daar is natuurlijk 
ook die Eisenloeffellamp een exponent van.

171
00:17:15,420 --> 00:17:21,480
Ben je benieuwd? Ik denk dat Mikehet meest benieuwd is. Hallo, ik ben Mike Katzberg, ik ben

172
00:17:21,480 --> 00:17:30,720
medewerker collectiebeheer en -behoud bij Museum Het Schip en ik zorg voor de collectie. Dus ik ga dit transport goed in de gaten houden.

173
00:17:30,720 --> 00:17:36,379
Wat wil je dat ik eigenlijk met die buizen doe? Nou, die moeten we even apart houden zodat dit eruit kan.

174
00:17:36,379 --> 00:17:42,000
Bram, mag ik jou ook deze geven? Ik had het nooit verwacht. Hier, nog eentje. Ho.

175
00:17:42,000 --> 00:17:51,420
Maar de kunstenaars die zagen aan de ene kant dat de Industriële Revolutie hun het ambacht ontnam, aan de andere kant was

176
00:17:51,420 --> 00:17:58,320
het ook zo dat in principe de fabrieken 
ook productie konden draaien. En als je

177
00:17:58,320 --> 00:18:03,120
dan iets in een productielijn kon zetten 
dan kon het ook goedkoper verkocht worden

178
00:18:03,120 --> 00:18:09,360
en dan komt het ook bij die arbeider thuis 
komen. Dat was echt wel ideaal. Daar komt nu een lamp hier binnen.

179
00:18:11,940 --> 00:18:21,060
Maar Eisenloeffel, waar we hierover zitten, die 
liep tegen de grenzen aan van zijn idealisme.

180
00:18:21,060 --> 00:18:26,820
Hij wilde graag dingen maken, mooie dingen, een theelichtje, dat moest

181
00:18:26,820 --> 00:18:31,680
ook een mooi theelichtje kunnen zijn voor 
het arbeiderswoninkje, maar als hij dat in

182
00:18:31,680 --> 00:18:37,800
productie liet nemen, wat er dan gebeurde 
was dat er andere mensen dat een beetje

183
00:18:37,800 --> 00:18:43,860
goedkoper gingen doen, die gingen dat zelf 
ontwerpen en dan, ja, dan kreeg hij er geen

184
00:18:43,860 --> 00:18:51,600
geld meer van omdat het auteursrecht is pas 
in 1912 geregeld. Oké. uitpakken denk ik hè?

185
00:18:55,375 --> 00:19:00,120
Aan de ene kant dad je dus dat de machine 
het overnam waardoor eigenlijk de

186
00:19:00,120 --> 00:19:05,340
samenspraak Wat een kunstenaar met 
zijn materiaal doet wegk wam te vallen

187
00:19:06,360 --> 00:19:11,880
omdat de machine het overnam, en aan de andere kant kreeg je er eigenlijk ook geen geld voor. Dus dat

188
00:19:11,880 --> 00:19:16,500
was een hele slechte combinatie, dus hij moest 
nadenken: wat wil ik nou eigenlijk in het leven?

189
00:19:16,500 --> 00:19:22,535
Ik zit even praktisch te denken: het onderdeel dat als eerste opgehangen wordt is niet deze.

190
00:19:23,863 --> 00:19:27,425
Dus we hebben eigenlijk de verkeerde eerst uitgepakt, of niet? Ja.

191
00:19:27,425 --> 00:19:32,880
In zijn jonge jaren, dat hij eigenlijk ook 
dat idealisme had, en ook werkelijk een heel

192
00:19:32,880 --> 00:19:40,320
groot kunstenaar was, heeft hij gedacht: ik moet 
het anders gaan aanpakken. Ik moet hele rijke

193
00:19:40,320 --> 00:19:46,020
opdrachtgevers gaan zoeken waar ik unica's 
voor kan maken. Want hij voelde een enorme

194
00:19:46,020 --> 00:19:52,920
drang om hele mooie individuele dingen te 
maken. En daar is hij ook een meester in.

195
00:19:52,920 --> 00:19:55,080
Lukt het?

196
00:19:55,080 --> 00:20:00,900
Nou, het is wel een gepiel. Je kan zien hoe hij dat geklopt heef, hoe die met klinknageltjes

197
00:20:00,900 --> 00:20:07,380
dat vastgemaakt heeft, hè, die verschillende 
lagen, wat hij dan van die koperen rand,

198
00:20:08,760 --> 00:20:15,360
en daar was ook wel echt kritiek op 
wante er waren al mensen die zeiden, met name

199
00:20:15,360 --> 00:20:21,407
metaalbewerkers, die zeiden: ja, maar dat kan allemaal niet.

200
00:20:21,407 --> 00:20:29,819
Niet loslaten hoor. Nee, nee, ondersteunen maar- wij gaan die kant op. Ik pak hem eerst hier. Zou iemand mij willen assisteren met meten?

201
00:20:29,819 --> 00:20:37,183
Ja, ja, ja. Dat u hem hier bij het puntje vasthoudt, dat de rolmaat net niet de lamp raakt. Oké. 1,15.

202
00:20:38,220 --> 00:20:41,760
Ja hoor. Oké, en dan gaan we hem weer eruit halen.

203
00:20:44,820 --> 00:20:52,500
Klinknagels, dat gebruik je, ja, bij hele grote 
constructies, hè, bijvoorbeeld Centraal Station

204
00:20:52,500 --> 00:20:59,100
daar gebruik je klink- voor die overspanningen,
hele Eiffeltoren, brug in Porto, dat zijn allemaal

205
00:20:59,100 --> 00:21:05,160
klinknagels, maar ja, dat zijn enorme stukken 
ijzer die bij elkaar gehouden moeten worden. Nou,

206
00:21:05,160 --> 00:21:10,200
dit had je ook best wel op een andere manier 
kunnen doen, maar hij had daar plezier in. Hij

207
00:21:10,200 --> 00:21:15,960
had er plezier in om te kijken wat je met allemaal 
technieken en materialen kan. En dan ging die dat

208
00:21:15,960 --> 00:21:22,920
voor de arbeider, zeg maar, vanuit die z'n standpunt,
een beetje oneigenlijk gebruiken. Maar er waren

209
00:21:22,920 --> 00:21:27,180
natuurlijk ook mensen die dat heel erg leuk vonden. 
Alice, kan jij nog even beschrijven, want straks

210
00:21:27,180 --> 00:21:30,540
hangt hij dus dan kan je niet meer de binnenkant 
zien, maar wat zien we aan de binnenkant? Aan de

211
00:21:30,540 --> 00:21:34,740
binnenkant zien we nu dat de lampen, de 
armaturen voor de lampen geïnstalleerd worden,

212
00:21:34,740 --> 00:21:41,940
want de lamp moet kunnen branden, en verder 
zien we het ruim van het schip. Het is echt als

213
00:21:41,940 --> 00:21:49,500
een schip gebouwd. Het heeft ook de vorm van een 
uit eind jaren '20, en daarmee sluit het ook

214
00:21:49,500 --> 00:21:54,720
heel mooi aan bij het gebouw. En het ruim van 
het schip dat zie je natuurlijk alleen maar nu.

215
00:21:54,720 --> 00:21:58,240
Ja, een beetje alsof we hem gaan optuigen ofzo.

216
00:21:58,240 --> 00:22:02,100
Tewaterlaten. Ja, hij wordt nu zeewaardig, ja.

217
00:22:05,520 --> 00:22:10,620
Ik vind het ook wel, als je zo kijkt is 
dat een beetje soort futuristisch bijna.

218
00:22:10,620 --> 00:22:19,140
Ja, het heeft een soort motioneffect, snelheid, motion, modern. Ja, dat was

219
00:22:19,140 --> 00:22:23,179
de bedoeling van de Amsterdamse School. 
De suggestie van beweging. Ik vind het ook-

220
00:22:23,179 --> 00:22:25,568
De suggestie van beweging ja. Goed gezegd.

221
00:22:29,520 --> 00:22:32,160
Ja dit hoogte is veel beter, denk ik.

222
00:22:35,520 --> 00:22:45,240
Alice! alles veranderde, alles, ja, er kwamen zoveel 
nieuwe mogelijkheden en vindingen en daar had

223
00:22:45,240 --> 00:22:52,620
hij zijn plezier in. Dat je een techniek 
gebruikt die voor hele grote dingen

224
00:22:52,620 --> 00:22:58,020
wordt ingezet, voor iets wat heel futiel 
en klein is en wat je eigenlijk met een

225
00:22:58,020 --> 00:23:03,360
plakbandje had kunnen doen, bij wijze 
van spreken. Het spannende moment: het licht gaat aan.

226
00:23:09,675 --> 00:23:11,645
Ik zie nog niks. Nee, ik ook niet.

227
00:23:13,296 --> 00:23:14,580
Oké. Ze heeft er geen zin in.

228
00:23:15,454 --> 00:23:17,523
Ding! Aahh!

229
00:23:21,300 --> 00:23:25,521
Heel goed. Wow. Heel mooi. Ja, er moet zeker niet minder licht in.

230
00:23:25,521 --> 00:23:26,760
Ben je blij, Alice?

231
00:23:26,760 --> 00:23:34,140
Ik vind het geweldig, echt. Het is een soort ontbrekende schakel in die ruimte.

232
00:23:35,463 --> 00:23:38,765
Alice, dit is de transportbon, die moet jij nog even tekenen. Ja.

233
00:23:38,765 --> 00:23:44,237
Heb je er al onder gezeten? Ja. Ja, dat is heel mooi, de rest van de lampen zijn uit.

234
00:23:44,237 --> 00:23:50,520
's Avonds als het donker is dan heb je de alleen 
de licht van dit lamp en dit is een hele mooie ervaring.

235
00:23:50,520 --> 00:23:58,200
Het is de sfeer, het is een sfeerverlichting 
als de rest van de lampen zijn uit. Ja, van 100 jaar

236
00:23:58,200 --> 00:24:05,640
terug, ben je 100 jaar terug in de tijd. Je voelt 
het gewicht van de geschiedenis op je

237
00:24:05,640 --> 00:24:11,340
schouders en licht valt op je schouders en dat 
voel je en dat zie je, dat ervaar je en daar denk

238
00:24:11,340 --> 00:24:18,480
je aan, hoop ik. Nice, en nu hangen de lampen van 
Eisenloeffel samen in de lunchroom van Museum

239
00:24:18,480 --> 00:24:25,200
Het Schip. Je kan er lekker onder lunchen nu. Ja. Doe 
jij dat ook zelf? Kroketje. Ja, nee,

240
00:24:25,200 --> 00:24:33,840
dit is ruimte voor het publiek maar op maandag zitten we hier zelf ook zo. Ja. Leuk. Precies.

241
00:24:35,340 --> 00:24:38,460
Nou, over tot de orde van de dag.

242
00:24:51,309 --> 00:24:54,507
Doeg, fijne avond. Bedankt.

243
00:24:56,814 --> 00:25:01,920
En zo werd onze vondeling een pronkstuk 
in het museum. Supernice. Dit is ook het

244
00:25:01,920 --> 00:25:06,240
eerste stuk uit Wie Wat Bewaart wat 
je ook gewoon permanent kan bekijken.

245
00:25:06,240 --> 00:25:12,000
Ik heb het even opgezocht: Museum Het Schip 
is open van 11 tot 5, van dinsdag tot en met

246
00:25:12,000 --> 00:25:17,460
zondag. En als je gaat, neem dan vooral de 
tijd om even onder de lamp te gaan zitten

247
00:25:17,460 --> 00:25:22,140
of staan. Er zitten heel veel details in 
het ontwerp van Eisenloeffel, en als je

248
00:25:22,140 --> 00:25:27,000
goed kijkt zie je de gebruikssporen maar ook 
het handwerk dat onder het stof vandaan kwam.

249
00:25:32,940 --> 00:25:38,340
Wie Wat Bewaart is een audioproductie van 
Horens in samenwerking met de Rijksdienst

250
00:25:38,340 --> 00:25:42,240
voor het Cultureel Erfgoed. Veel dank aan 
wie hun licht heeft laten schijnen over

251
00:25:42,240 --> 00:25:47,340
deze aflevering, namelijk: Daphne Nieuwenhuijse, Julia Leunge, Mike Katzberg, Hay Kranen,

252
00:25:47,340 --> 00:25:54,060
Adina van Wely, Alice Roegholt, Sylvia 
van Schaik, Hans Waalewijn, chauffeurs Rob en

253
00:25:54,060 --> 00:25:59,880
Henk en leenauto Harold, Joeri van der Putten 
en Fidessa en de wolven. Deze aflevering werd

254
00:25:59,880 --> 00:26:04,980
gemaakt door Marieke van de Ven en Lieven 
Heeremans. De voiceover Joost van Pagée,

255
00:26:04,980 --> 00:26:09,720
eindredacteur Corinne Heyrman, mixage, 
muziek en sounddesign Floris van Bergeijk

256
00:26:09,720 --> 00:26:15,240
en enthousiaste support van onze collega's 
Michiel van de Weerthof en Jozien Wijkhuijs.

257
00:26:23,100 --> 00:26:30,360
Wij nemen als Horens even een kleine zomervakantie 
waarin we op zoek gaan naar kunstwerken in de

258
00:26:30,360 --> 00:26:36,060
openbare ruimte, daar gaat namelijk de volgende 
aflevering over. Dus abonneer je vooral als je die

259
00:26:36,060 --> 00:26:41,520
aflevering automatisch in je podcastapp en we laten 
verschijnen. En ondertussen heb ik dan ook nog een

260
00:26:41,520 --> 00:26:49,500
kleine extra podcasttip voor jullie, namelijk: de 
podcast Windoog. Hun vijfde aflevering ging over

261
00:26:49,500 --> 00:26:56,280
zo'n kunstwerk in de openbare ruimte, namelijk: 
Delta werk//. Daarvan laten we nu de trailer horen.

262
00:26:57,420 --> 00:27:01,740
Ieder gebouw vertelt een verhaal. Een 
architectonisch manifest, een gestrande

263
00:27:01,740 --> 00:27:07,500
droom, een uitkomst van een toevallige samenloop 
van omstandigheden. In gesprek met opdrachtgevers,

264
00:27:07,500 --> 00:27:12,180
gebruikers en ontwerpers gaat Windoog op zoek 
naar de feiten en ficties die besloten liggen

265
00:27:12,180 --> 00:27:19,440
in de hedendaagse architectuur. Dat brengt ons 
in dorpjes in de polder. De gemeente Opmeer is een klein plaatsje in

266
00:27:19,440 --> 00:27:25,620
Noord-Holland met 11,5 duizend inwoners, met 
bijna dubbele aantal koeien. Waar selfmade man Dirk Scheringa de architect

267
00:27:25,620 --> 00:27:29,760
Herman Zijnstra vroeg een bakstenen museum 
te ontwerpen voor zijn collectie magisch-realistische

268
00:27:29,760 --> 00:27:35,160
kunst. Het moest een daglichtmuseum 
worden omdat juist dit soort werken

269
00:27:35,160 --> 00:27:40,860
ook gaan sprankelen als er een bepaald echt 
licht op valt. En waar en navel ging van het

270
00:27:40,860 --> 00:27:45,000
magisch realisme ook de architect speelt 
met wat werkelijk en wat voorstelling is.

271
00:27:45,000 --> 00:27:50,220
De tijd die achter ons richting architectuur 
wordt natuurlijk gedomineerd door te proberen

272
00:27:50,220 --> 00:27:57,060
met minimale middelen maximaal ruimtelijk 
effect te krijgen. Dat is natuurlijk hier

273
00:27:57,780 --> 00:28:02,396
het tegenovergestelde. Maar ook in Amsterdam 
naar de bekendste gevangenis van Nederland.

274
00:28:02,396 --> 00:28:08,064
De bajes is gewoon een heel bijzondere plek. Waar we zien hoe je van een bajes een woonwijk maakt.

275
00:28:08,064 --> 00:28:14,671
We hebben een aantal selectiecriteria gesteld. Hè, dus hoe ga je om met het cultureel 
erfgoed, maar ook de wijze waarop het

276
00:28:14,671 --> 00:28:19,800
complex als een enclave herkenbaar blijft. 
Want hoe transformeer je een gevangenis zonder

277
00:28:19,800 --> 00:28:25,620
de geschiedenis volledig uit te wissen? Wat je ziet is dat je heel duidelijk die ruigheid van die gebouwen van

278
00:28:25,620 --> 00:28:31,440
de bajes blijft ervaren. En we gaan naar het noorden van Limburg, waar we een dorpje aantreffen dat de wens heeft

279
00:28:31,440 --> 00:28:38,700
om zijn gebrek aan een kerktoren te repareren. 
Elk dorp heeft een eigen kerktoren, en de gemeente Bergen die had geen kerktoren.

280
00:28:38,700 --> 00:28:43,380
Een ongewonde vraag, vond ook Monadnock, het bureau dat geselecteerd werd om de toren te ontwerpen.

281
00:28:43,380 --> 00:28:51,420
Het was belangrijker dat daar een landmark kwam dan daar een specifieke functie voorbedacht was. Maar ondanks hun poging het opvallende

282
00:28:51,420 --> 00:28:57,720
torentje lokaal in te bedden is niet iedereen in het dorp erover te spreken. Wat vind u van de toren zelf, hoe die eruit ziet?

283
00:28:57,720 --> 00:29:03,420
Ik vind het nergens op slaan. Dit staat als 
een tang op een varken, zouden ze hier zeggen. Dit en

284
00:29:03,420 --> 00:29:08,400
meer in de eerste afleveringen van Windoog,
een podcast over architectuur. Mijn naam is

285
00:29:08,400 --> 00:29:12,840
Sereh Mandias en ik maak Windoog samen met 
Elsbeth Ronner, Stef Bogaerds, Saskia Naafs

286
00:29:12,840 --> 00:29:17,880
en Bart Tritsmans. abonneren kan nu via 
je favoriete podcastapp, of luister via

287
00:29:17,880 --> 00:29:21,240
de website. Voor meer informatie 
over Windoog: kijk op windoog.nl.