Zullen we gaan zoeken? Ja, dat is heel goed.
Dit is 15, nummer 14 is de volgende. Daar moet het zijn. Oh ja.
Soms is het even zoeken in de RCE. Ik moet even beter kijken. Waar is dat grote familieportret?
Want alle zalen hangen bomvol en alles is genummerd.
En als je dan het verkeerde nummer hebt opgeschreven, ja, dan ben je het haasje.
Wie Wat Bewaart.
Iedereen verliest wel een een oorbel... Jullie ook. Ja, wij ook.
In Amersfoort staat een depot tjokvol kunst en objecten. Spullen die belangrijk
zijn voor Nederland. Heel veel schilderijen en sculpturen maar ook lampen, wandtapijten, een bank
van Gispen, een broek van Fong Leng... Net een distributiecentrum. De werken komen en gaan.
We zijn in de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In de podcast Wie Wat Bewaart nemen
we je mee het depot in en reizen de kunstwerken achterna die in- en uitgaan. Ja! Ah, kijk eens aan.
Aflevering 2.
Dag Jozien. Dag Corinne. We zijn in de RCE en hebben deze aflevering iets heel anders voor ons: een familieportret, en
meer nog: een verminkt familieportret. Zou jij het voor mij eens kunnen beschrijven?
Het kunstwerk. Ja het is een groep mensen, een familie, zoals je zegt, denken we dan, maar ja
dat zie je er natuurlijk niet per se aan af, maar dat nemen we dan aan, en er staan er, even kijken hoor, 2, 4, 6, 8, 10,
11 aan de rechterkant en twee staan een beetje los aan de linkerkant en ze hebben zwarte kleren aan
en van die witte kragen en de vrouwen hebben witte kapjes op. Een duinlandschap, en daar is
ook een zee. Wat opvalt is dat van twee mannen d'r, ja, geen hoofd is. Ja van die ene is het hoofd er
nog wel maar daar is een stuk van zijn gezicht weggekrast en dat is gewoon helemaal wit. Die man
in het midden, die is pas echt onthoofd. D ie heeft gewoon geen hoofd, en dat is gewoon een beetje
bruin gemaakt alsof je dat dan niet zou zien terwijl het is wel vrij- Het is ook helemaal in
het midden van het schilderij dus het is heel prominent zichtbaar dat die daar gewoon, die heeft
gewoon geen hoofd. Ja en het ziet er dus heel geweldadig uit doordat die twee mannen de ene
bekrast en de andere gewon echt, ja, onthoofd. Dit is duidelijk bedoeld en ook met veel overgave.
Omdat de RCE dit kapotte schilderij dus eigenlijk bewaard en de mensen daarmee op de afbeelding
ook bewaren moest ik zelf denken aan een persoon die ik ook heb bewaard. Ik was een aantal jaren
geleden in Ekeren, mijn ouderlijke gemeente en ineens sta ik daar op die rommelmarkt en zie ik
in één van de kraampjes mijn buurvrouw liggen. Niet letterlijk toch? Nee, in een kadertje, ze verkochten gewoon kaders maar
één van die kaders was, ja daar zat een foto van mijn buurvrouw in. En een kader hier is een
lijst, bedoel je. Een lijst ja, oh dat is misschien wel goed want straks gaan we nog een andere Belg horen en
die begint ook over kaders. Een kader is een lijst. Die lijsten werden verkocht, dus mensen zouden die lijst kopen en
zouden mijn buurvrouw in de vuilbak gooien en dat wilde ik voorkomen. Daar moest ik wel heel erg
aan denken want deze mensen, uit de 17e eeuw is dit portret, die worden natuurlijk zo wel bewaard en
wij spreken er nu nog anno 2022 over, dus het is ook een manier van mensen bijhouden, bewaren.
Ja met hoofd of zonder hoofd in dit geval. Ja, ik moest denken aan mijn oom toen we het hier
over hadden, want die bewaart ook mensen, soort van. Hij is genealoog. Hij is hobbyist
genealoog, of hobbygenealoog. Dus je hoort het, ja, we gaan op heel veel uitstapjes
in deze aflevering, maar de hamvraag is natuurlijk: waarom houdt de RCE een kapot schilderij bij? En
waarom deze mensen? En daarvoor ging ik naar Eric Domela Nieuwenhuis, de conservator van de RCE
en ik vroeg hem hoe dat schilderij bij hun terecht is gekomen en waarom ze dat nu eigenlijk bewaren.
De waaromvraag. Het is de collectie van de familie Juynboll en de laatste van dat geslacht dat was
Gualtherus Juynboll. Zijn huis hing helemaal vol met schilderijen en hij heeft in zijn testament
laten zetten dat hij als laatste van de familie de collectie naliet aan de Nederlandse
Staat. Toen we daar kwamen liepen we het huis in en zagen we in de woonkamer en de eetkamer de
muren vol met portretten hangen, en de trap, en de slaapkamer boven, en tot onze grote verrassing toen
we de garage binnenliepen stond daar een auto en aan de wand ging het grote familieportret,
dat hele bijzondere, curieuze, beschadigde portret. Ik weet niet waarom hij juist dat
portret daar gehangen heeft, misschien schaamde hij zich voor de conditie van het schilderij, omdat er
zoveel overschilderingen op zitten, of omdat het gezicht eruit gesneden was. Ook daar kan ik me van
voorstellen dat je dat gênant vindt. Ik vraag Erik wat de voorwaarden zijn om een portret te bewaren.
Dat kan verschillende redenen hebben. De artistieke kwaliteit, dat het echt een prachtig portret is
ook al is het een onbekende persoon, maar het kan ook zijn dat het een historische figuur is, dat
je daarom zegt: nou, het is misschien niet zo'n heel mooi portret, maar het is wel deze persoon die zo
belangrijk is geweest voor Nederland of voor een stad of... Zeph Benders, restauratiespecialist schilderijen, komt
erbij staan. Ik vraag of er geen discussiepunten waren toen het schilderij de RCE binnenkwam.
Nou dat is wel even, volgens mij heel even, discussie geweest over dit werk omdat het
natuurlijk behoorlijk beschadigd was maar je kunt het aan de andere kant niet los zien van de
andere portretten hè. Als je deze zou missen zou je heel belangrijk deel van het verhaal
missen. Dit schilderij is zwaar beschadigd maar het is toch een keer naar een tentoonstelling geweest. Dat hij
naar een tentoonstelling is geweest, dat komt dus allemaal door Rudi, en Rudi, die heb ik gesproken.
In bruikleen. Ja ik ben Rudi Ekkart, gepensioneerde maar nog niet in stilte levend. Ik was tot mijn
pensionering directeur van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag. Rudi
Ekkart die kent het familieportret goed, omdat het onderdeel was van een tentoonstelling
die hij gecureerd heeft: Lief en leed. Daarin waren portretten te zien waar allemaal iets mis mee was.
Het is natuurlijk een idioot schilderij waarbij je met al zijn beschadiging, en vooral die ene man
zonder hoofd afvraagt: is hier een wraakactie geweest? Of wat is er hier aan de hand? En heeft
er iemand met een mes op ingestoken? Was die man zo gehaat dat hij weg moest? Ze gingen
op onderzoek uit. Er zitten ook allerlei gekke aspecten aan een dergelijk portret met ten eerste
al: een dergelijk, ik zou haast zeggen, luxueus, duur portret, groot namelijk, van een kapiteinsfamilie.
Eigenlijk, ziekte is het meestal, zeg maar, de de regenten, de Adel en dergelijke waar je
dergelijke grootste familiegropen van aantreft. Dit is een niet-armlastige familie, maar
het is een vrij gewone familie van zeelieden, dat is dus al wat uitzonderlijk. Tweede wat
er nog bijzonder is naast die beschadigingen is het feit dat volgens de overlevering het schilderij
gemaakt zou zijn door die scheepskapitein die links afgebeeld is. Die meneer die zijn halve gezicht
kwijtgeraakt is. Niet zijn hele hoofd maar wel zijn halve gezicht. Het derde dat ons natuurlijk ook
meteen aansprak is een moeder die haar kind de borst geeft. Dat is een verschijnsel dat je in
eigenlijk de de hele West-Europese portretkunst pas tegenkomst tegen het einde van de 18e eeuw.
Rationalisme, terug naar de natuur, enzovoort enzovoort speelt daar een rol in, en dan wordt het ook
heel normaal dat je op een officieel portret een moeder ziet die haar kind de borst geeft, maar op
een 17e-eeuws portret in een middelgrote stad als Rotterdam toen was, en dan nog in een
scheepsluicontext is dat heel opmerkelijk. En wat zou daar dan de reden van kunnen zijn? Laat ik
zeggen, die ontblote borst om de baby te voeden is gewoon huiselijk, klaar. Het is heel erg een
portret onder ons en niet voor de kijker. Maar eigenlijk is het dan een gewoon familiekiekje.
Beetje groot uitgevallen kiekje, dat wel. De algemene conclusie, naast al die andere leuke
dingen die er boven water gekomen zijn, is dat de beschadiging daar links sowieso gewoon een
verwaarlozingsding is, daar is verf afgevallen en dergelijken. Voor dat vreemde gedeelte van
die man zonder hoofd blijf je natuurlijk toch een beetje gokken, en waarschijnlijk is er gewoon
een ernstige beschadiging geweest op die plek, maar wat er toen gebeurd is, is natuurlijk vreemd.
Er is een nieuwe lap linnen in gezet en keurig het landschap is weer ingeschilderd
maar wat wij eigenlijk vermoeden is dat degene die dat aan het doen was het toch wat
moeilijk vond om daar een hoofd bij te fantaseren. We moeten heel eerlijk zeggen dat het resultaat
misschien teleurstellend is, aangezien we toch moeten aannemen dat er hier geen reden is om
aan een familiedrama te denken of iets dergelijks. Dat was voor ons natuurlijk eigenlijk ook een
teleurstelling want... Rudi herinnert zich nog dat dit portret via een testament in de RCE
terecht kwam. Toen hebben we leuke discussies gehad, onder andere met de restaurator, die zei: het is
eigenlijk mijn eer te na dat een schilderij in deze toestand getoond wordt, ik bedoel, dat
is net alsof wij dus de rotzooi verwaarlozen. Waarom mag het zeker niet weggedaan worden? Waarom moet het
bewaard worden? Een persoonlijk antwoord: ik ben natuurlijk een portrettenfanaat, dus
ik denk dat het ontmoeting met mensen is, en historische mensen en dergelijke, en dat ze
ze zijn interessant en historische mensen zijn dat ook. Dus het is toch om mensen te bewaren, te ontmoeten zelfs.
En ik vertel hem enthousiast meteen natuurlijk over mijn buurvrouw op de rommelmarkt. Ik kom dus
veel op, zeg maar, wat kleinere veilingen. Het gebeurt dus maar al te vaak dat op het ogenblik
mensen zitten van: ja, wat moet er met mijn familieportretten gebeuren? Zeker als ze er wat meer
hebben en de kinderen zijn niet geïnteresseerd of de kinderen wonen te klein en noem maar
op allemaal. En heeft u dan ook dat u het soms koopt om iemand te redden? Ja. Nou, als ik het
mooi vind, of leuk vind, of interessant vind, en het grotere probleem is dat je het ook nog allemaal
kwijt moet. Het moet ergens hangen. Portretkunst wordt door een heleboel mensen als saai gezien.
Heb jij portretten thuis? Is dat familie van je, is dan de eerste vraag. Oh, nee,
geen familie van je? Maar waarom heb je dan? Het gaat hem om de ontmoeting met mensen, met
geschiedenis. Die ontmoeting ontstaat door te kijken naar het doek. Dat is wat wij in ons vak
uiteindelijk doen, mensen uitnodigen om te kijken en te leren kijken. Maar jij moest dus
aan je oom denken, zei je, Jozien? Ja, oom Marcel. En dus stappen wij, hup, in de trein naar Zeeland.
Mensen bewaren, deel 1. Nou, ik heet Marcel van de Driest, ik ben 55 jaar. Ik werk bij
Omroep Zeeland als muziekredacteur dus, ja, muziek is eigenlijk mijn eerste passie, maar
daarnaast besteed ik veel te veel tijd aan historisch onderzoek, genealogie met name.
Ik heb eigenlijk het idee dat de vrije tijd die ik erin kan steken dat ik die erin
steek gewoon, dus dus het komt er gewoon ook neer dat je zaterdagochtend de laptop open
doet en dat je dan pas denkt: hey, oh, het is lunchtijd, en dat je daarna nog even doorgaat.
Een van de eerste herinneringen was een stamboom die ik zag bij vrienden van
mijn ouders en dat hing dan bovenaan in hun trappengat, en dat ging
wel terug tot 1600-zoveel en toen wist ik al: ja, bij ons houdt het op bij 1800.
Maar we zijn eigenlijk echt begonnen, eigenlijk als een als een samenwerking, een duo, mijn vader
en ik, in 1993. Dat ging toen eigenlijk nog een stuk moeilijker dan tegenwoordig. Nu kan
je een hoop vanuit huis doen, maar ja, dat dat heeft in ieder geval gelijk tot een familieboek
tot 1500-zoveel dus ik ben de 1600 voorbij gekomen. En dat deed hij dus samen met zijn vader,
mijn opa, en die is inmiddels overleden, en ze zijn dus heel onze stamboom in gedoken. Nou ja, ik weet
van zijn verhalen dat hij dus ook al als jonge jongen geïntrigeerd was erdoor en dat heeft
waarschijnlijk toch ook wel te maken met zijn omstandigheden, want hij verloor zijn ouders
toen hij 6 jaar oud was bij een bominslag en sindsdien is hij opgevoed bij pleegouders,
dus met een andere naam, andere familienaam, Aarnoutse, en hij vertelde dan dat hij een keer
een auto voorbij zag rijden, een bedrijfsautootje zeg maar, met de naam Van den Driest
erop, dus dan vroeg hij aan zijn pleegmoeder: hey, Van den Driest, is dat nog familie? Maar die zei: nee hoor, dat is
geen familie. En later bleek dus: dat was een soort van kolenhandel in Aagtekerke, Van den
Driest, en door dat onderzoek dat we dan samen later gedaan hebben bleek dat inderdaad wel bij elkaar
te komen. Het is wel ver, maar dus voor hem was dat wel, dat hij meteen die belangstelling
had, het bleek wel een soort verlangen van ja, bij wie hoor ik eigenlijk? We vragen hem wat zijn
drijfveer is om dit te doen. Ja, als je daar zo lang mee bezig bent dan vergeet je daar wel
eens over na te denken, ja. Dat je denkt van: ja je doet het maar waarom, waarom doe ik dit eigenlijk?
Het is weer zaterdag. Je zet je laptopje weer klaar.
Maar ja, het begint natuurlijk bij de interesse die je er zelf in hebt. Je wil weten waar je vandaan
komt. Het is een onderdeel van het versterken van je identiteit. Ik vind het echt
verrijkend als je weet van: ja, ik woon dan wel hier, ik ben hier geboren, mijn vader is
hier geboren, maar als je de lijn van vader op zoon, van vader op zoon, terug in de tijd
weet, dan zie je wat voor omstandigheden en beslissingen er zijn genomen om dat allemaal
mogelijk te maken, en dat dat vind ik een heel verrijkend idee eigenlijk. Wat vertelt
dat jou over je wereldbeeld? Dat is ook echt iets dat daardoor beïnvloed wordt, ja, door
al die onderzoeken. Als het gaat om het kijken wie er verwant is aan elkaar, dat is ook nog
wel een leuk voorbeeld: ik zit tegenover iemand, een collega, en daar heb ik nu ook
eh een connectie mee. Ja, het is ook wel twaalf stappen die je dan moet nemen omhoog en naar
beneden, maar dat geeft ook wel aan van: als je maar lang genoeg zoekt dan kom je altijd wel wat tegen. En zo kwam hij er dus
vorige week achter dat ik verwant ben aan Paskal Jakobsen van BLØF, en daarmee oom Marcel ook.
Dan luister je toch heel anders? We luisteren ineens heel anders naar Paskal. Het is een gevoel
dat je een onderdeel bent van iets groters,dat ook hè? Van de familienaam, daar hoor ik
bij, en de familie blijft ook als ik er niet meer ben, dus je bent er een onderdeel van dat
iets ook dat doorgaat. Het is dus van belang om mensen uit de geschiedenis te bewaren, om over
ze te leren en om je onderdeel van iets te voelen. Ja, de RCE bewaart het familieportret,
het beschadigde familieportret, omdat het onderdeel is van een grotere verzameling.
Meer nog: van een verzameling van een familie die niet voortgezet wordt.
Maar daarom hoeven het niet perse mensen zijn die familie zijn. Je kunt ook jezelf herkennen
in andere families, en daarvoor ging ik langs bij Judith, een hele goede vriendin van mij uit Antwerpen.
Ja, we doen een beetje om en om hè. We gaan naar Zeeland, dan gaan we ook naar Antwerpen. Ligt niet zo ver.
Mensen bewaren, deel 2. Ik ben Judith Herman, ik maak werk vertrekkend vanuit verzamelingen, ja, en
ik ontwerp ook en ik teken en ik schrijf een beetje, maar vaak vertrekt dat wel vanuit iets met
een verhaal in. Zij en ik hebben elkaar leren kennen op een creamiddag, we waren toen een jaar of 8. En
ik heb haar niet gevraagd om de gezelligheid, maar omdat ik aan haar werkwijze moest denken tijdens
het proces rond Juynboll. Ik ga heel vaak naar de kringloopwinkel en daar is ook
altijd een rayon met fotokaders, en het begon mij op te vallen dat er
heel vaak in die kaders nog foto's zitten en ik vond dat zo'n gek idee dat iemand een foto
neemt van een moment dat blijkbaar belangrijk is, zo belangrijk dat het in een kader wordt
gestoken en op een kast ofzo wordt gezet, en dan wordt dat met kader en al gewoon weggegeven, en ik
kon daar niet zo goed bij hoe dat kwam en ik ging naar meer en meer kringloopwinkels en ik zag
overal, begon overal die mensen te zien. Ik ken die mensen niet en die mensen kennen elkaar niet,
die wonen waarschijnlijk op allerlei andere plekken, maar ineens komen die hier samen in mijn atelier
ofzo. En wat doet ge er dan mee, in uw atelier? Ik heb daar eerst eens een publicatie mee gemaakt, Gevonden Gebonden
heette het, dus: 'volgende personen onder gingen al hetzelfde lot. Hoewel ingekaderd werden ze
achtergelaten. Dat is het enige wat hen met elkaar en vervolgens met mij verbindt.' En dan
werd ik uitgenodigd om in een huiskamer een expo te doen en dan zouden die foto's op grote
mica's geprint, dat is een soort plastic, en daar in de ruimte opgehangen, dus mensen
liepen doorheen die foto's maar doordat dat op dat plastic was geprint leken dat ook geesten
ofzo. En ik vond het ook een spannend idee dat als mensen daar naar kijken dat dat echt een bomma
of de gekke tante op een feest ofzo, dus die herkenbaarheid in die woonkamer...
Want je hebt nu ook heel veel kaders. Ehm, nee, ik moet eigenlijk eerlijk toegeven:
Eigenlijk steel ik de foto's eruit. Dus ik- heel af en toe koop ik de kader mee, maar...
Ik hang altijd een beetje rond en dan haal ik die foto eruit en dan steek ik die in mijn zakken. Hier staat van alles
op. Jij was de beste. Groetjes Anne Sophie. En een gekke selfie met een tong uit de mond.
Ja, die vond ik ook heel aandoenlijk. Het is een zelfgemaakte kader met macaroni's en verf. Je ziet dat een kind wel
moeite heeft gedaan maar het heeft het niet overleefd. Uiteindelijk, bedankt voor de moeite.
Ja hier is Anne Sophie weer terug: ik mis u heel heel veel.
Er was een kringwinkel waar ik zag dat er nooit foto's waren dus ik vroeg hoe dat
kwam ofzo, of dat er nooit kaders met foto's aankomen, en zij halen dat er
wel al uit voor privacyredenen, en toen had ik een beetje uitgelegd wat ik aan het doen was en gevraagd of
ze dat apart konden houden. Allez, dan is de baas erbij geroepen want die vrouw vond het een heel
raar idee, en die baas was helemaal ontroerd erdoor, want dat is zo mooi, en dan
vertelde hij een verhaal. Hij baat de kringloopwinkel uit en op een dag was zijn
moeder gestorven en al het meubilair van zijn ouderlijk huis werd naar zijn winkel gebracht en
daarvoor had hij eigenlijk altijd dat materiaal gewoon beschouwd als als verkoopwaar ofzo, en
eh toen vertelde hij dat iedereen naar huis ging en dan is hij aan zijn vaste plaats aan tafel
gaan zitten en dan links van hem stond dan de kast waar dan normaal al het servies instond
en toen keek hij rond en besefte hij dat elk object ook zo'n waarde heeft gehad voor iemand.
En voelt het ook omdat ze naar de kringloopwinkel zijn gebracht, die
foto's, voelt het ook alsof je die mensen redt? Ja, ik denk dat ik zeker in het
begin het gevoel had dat ik iets redde. Dat ik omdat ik ervan uit ging, maar misschien
is dat niet waar, maar dat ik dacht: mensen kopen dat voor de kader en niet voor
de foto, dus als ik die nu niet meeneem beland hij gewoon in de vuilnisbak.
Dus in die zin voelde dat wel als redden, en als zoiets voortzetten van een leven ofzo.
Maar die naakte man, zat die dan in een fotokader? Ja, maar soms zitten er ook zo twee foto's
achter elkaar. Judith herkende in het familieportret van Juynboll nog iets anders van zichzelf terug. Ja, mijn
bomma knipte haar eigen hoofd uit foto's. Dus we hebben fotoalbums met foto's van vroeger, het
is wel vanaf een bepaalde leeftijd dat ze dat is beginnen te doen, waar dus altijd een gat in is
geknipt. Als kind vond ik dat misschien grappig, maar de laatste jaren vind ik dat zo... triestig denk
ik? Want vanaf welke leeftijd is ze dat beginnen te doen? Ik denk zo 50 jaar. Waarschijnlijk
misschien veroudering een beetje. Het was ook wel een heel onzekere vrouw. Maar ge denkt dus dat het is
omdat ze zichzelf niet graag zag? Zowel schoonheid en zo, misschien niet mee om kunnen dat- ze was ook
redelijk zwaar en zo, misschien een soort, allez, onderdanigheid ofzo. Ja, wel heftig
want als jullie dan naar foto's van vroeger kijken dan is de bomma altijd een gat. Ja, inderdaad.
Ik heb wel één portret. Voor mij, dat ene portret is mijn bomma, omdat er verder ook niet veel te zien
is. Wel een foto dat ze jong was, dan heeft ze dat niet gedaan. Dus ik kan zo wel haar jonge versie zien maar
ja, haar gezicht is een beetje een mysterie zo. Ik vraag haar of ze denkt dat
we moeten aanvaarden dat we niet helemaal zeker gaan zijn wat er met dit schilderij gebeurd is, of
we ons eigen verhaal mogen maken. Ik vond dat ook wel eerst een moeilijkheid van dat materiaal, of
ik voelde wel zo'n grote last van: ik moet die mensen, die weten ook niet dat ze bij mij zijn
dus ik moet daar wel iets mee doen dat waar is of dat juist, en ik dank dat dat mij ook heel lang heeft vastgezet
ofzo, op een manier. Maar nu denk ik ook: ik weet niet wie ze zijn en eigenlijk maakt dat ook niet zoveel uit
ofzo, dat is inderdaad, ik ga nooit correct kunnen vertellen wie dat zijn of wat ermee
is, dus zo die afstand daartoe en dat materiaal zien of daar net de rijkdom inzien is ook wel wat
misschien de kunst, wat zo mooi is aan de kunst is dat soort verbeelding of zo die daarbij
komt. Maar bij dat schilderij is dat misschien ook wel een manier waarop je dat kunt benaderen.
Misschien is ook het niet-weten net het spannendste eraan. De aflevering
begon met Jozefien, mijn buurvrouw die ik gekocht had, maar daar was jij bij. Ja. Op de rommelmarkt in Ekeren.
Ik herinner me vooral uw stem: dat is mijn buurvrouw!
En waar staat uw buurvrouw? Nu, ja, in Eindhoven, op dit moment in mijn
werkkamer. Ik heb hem wel niet opgehangen. Ik vond dat dan ook weer wel gek om dan mijn,
ik heb zelfs niet eens mijn familie in kaders ophangen, om dan mijn buurvrouw in een kadertje
aan de muur te hangen. Maar ze is er wel nog. Ja, ik zou het gewoon ophangen hoor. Ja...
Ik bedoel: is toch leuk?
De conclusie.
En Juynboll, ben je er al over uit nu wat je verhaal is? Ja, ik denk dat we gewoon het leukste verhaal
kunnen kiezen, want dat is uiteindelijk de beste optie, en Eric Domela Nieuwenhuis,
de conservator, die doet een aanzet. Er is een familieverhaal over een broer die iets vreselijks gedaan heeft en
dat verhaal is blijven leven in de familie en iemand heeft uiteindelijk
een mes gepakt en het hoofd eraf gesneden. Dat is één mogelijkheid. Ik heb wel een suggestie denk ik.
Ik hoop toch dat er gewoon een keer een dronken familielid boos was, maar dat het ook weer goed
gekomen is, dus niet dat het echt een enorme familieruzie was, maar dat er een dronken familielid
boos was en er op inhakte en toen de volgende dag dachten ze allemaal: Ah, Harry, niet zo handig
van je. Ja, maar het kan dus ook een slechte restauratie zijn, zoals Rudi Ekkart zegt, wat
dan natuurlijk ook de navolging kan zijn van een dronken oom. Nog steeds. En Zeph Benders, de
restaurator van de RCE, die zegt het volgende: Ik weet niet of je daar zo heel veel achter moet zoeken,
want ik heb meerdere portrettencollecties in familiehuizen gezien, en mensen leefden met die
portretten. Alle generaties groeiden op, kinderen groeiden op. Wat je bijvoorbeeld heel vaak zag dan
dat de oogjes uitgestoken waren bij die portretjes, en dat is vaak gewoon kinderen die dat
doen, of pubers, of kwade pubers. Dus ik weet niet of je zoveel achter die schades moet zoeken.
Ik vroeg hem trouwens of het als conservator geen pijn doet om een kapot schilderij in de collectie te hebben.
Nou, ik heb deze nooit- ik heb hier nooit zoveel moeite mee
gehad omdat het zo'n mooi verhaal verteld hè. Je moet bij dit schilderij kijken naar wat er wél
zit en niet wat er allemaal, niet naar de elementen die nu weg zijn. Soms wil je zoals
Marcel het hele verhaal weten en soms gebruik je zoals Judith je verbeelding. de RCE schippert ook
tussen deze twee omgangsvormen. Soms weten ze niet het hele verhaal maar je kunt je afvragen of dat
erg is. Het verhaal dus. Geen hoofd is ook een verhaal, en dat maakt dit schilderij waardevol.
Doeg, fijne avond.
Volgende keer verdiepen we ons in de Eisenloeffel-lamp. Lieven Heeremans en Marieke van
de Ven, onze lieve collega's, die gaan dan op onderzoek uit. En ze gaan in een vrachtwagen.
Gaan ze in een vrachtwagen? Waarom gingen wij niet in een vrachtwagen? Wij gingen naar de zee. Ja, dat is beter.
Wie Wat Bewaart is een audioproductie van Horens in samenwerking met de Rijksdienst
voor het Cultureel Erfgoed. Veel dank aan wie meegewerkt heeft aan deze aflevering,
namelijk: Eric Domela Nieuwenhuis, Rudi Ekkart, Marcel van den Driest, Judith Herman, Zeph Benders,
Leah van Geerestein, Daphne Nieuwenhuijse, Adinda van Wely en Fidessa en de Wolven.
Deze aflevering werd gemaakt door Corinne Heyrman, sidekick Jozien Wijkhuijs,
Voice-over Joost van Pagée, eindredacteur Marieke van de Ven, mixage en Ssounddesign Floris van
Bergeijk, en met veel dank aan onze collega's Michiel van de Weerthof en Lieven Heeremans.